DataRockie

ชีวิตพนักงานบริษัทอย่างพวกเรา ไปกินข้าว สังสรรค์ เลี้ยงต้อนรับ เลี้ยงส่งกันแทบทุกอาทิตย์ เอ้ย ทุกเดือน 555+ เวลาต้องหารค่าข้าวจะปวดหัวหน่อย ถ้าไปกันหลายๆคน

ส่วนใหญ่จะหารเท่าเลย เน้นเร็ว แต่แบบนี้อาจจะไม่แฟร์เท่าไหร่

“ความแฟร์” ในบทความนี้หมายถึง ใครกินเยอะก็ต้องจ่ายเยอะกว่าหน่อย โดยเฉพาะมื้ออาหารที่มีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ด้วย 💯

บทความนี้แอดแชร์ Google Sheets Template สำหรับคำนวณบิลค่าอาหารและเครื่องดื่ม หารแบบสมดุล แฟร์แบบสุดๆ ใช้แค่บวกลบคูณหาร และฟังก์ชันง่ายๆ

Let’s Go Dutch

การหารค่าข้าวและเครื่องดื่มแบบ fair split กินเท่าไหร่ จ่ายเท่านั้น เป็นปัญหาระดับชาติ จนเกิดเป็นแอปขุนทอง Khun Thong หลายคนน่าจะเคยใช้กันแล้ว 555+

แต่ขุนทองก็หารค่าอาหารได้แบบง่ายๆเท่านั้น

ถ้าจะหารแบบใครกินเยอะ ก็จ่ายเยอะกว่า ไม่ดื่มแอล ก็ไม่ต้องแชร์ แบบนี้ต้องคำนวณจากแอปอื่นๆอยู่ดี เช่น Google Sheets และ Microsoft Excel

คนไทยชอบใช้คำว่า “American Share” เวลาหารค่าข้าว จ่ายของใครของมัน

แต่ถ้าพูดประโยคนี้กับคนอเมริกัน เค้าจะงงเลย 555+ เพราะคนไทยคิดสำนวนนี้ขึ้นมาเอง ในต่างประเทศจะใช้คำว่า “Let’s go Dutch”

Each person in a group pays for their own food, drink and other expenses

Go Dutch สามารถใช้ได้กับทุกกิจกรรมกลุ่มที่ต้องมีการจ่ายเงินหารกัน ตั้งแต่กินข้าว ไปเที่ยว ดูหนัง ปาร์ตี้ ได้หมด เย้

Useful Functions

มาลองดูตัวอย่างแอป Google Sheets ง่ายๆสำหรับหารค่าเหล้า เอ้ย ค่าข้าว 555+

Functions ที่ใช้ใน sheet นี้มีแค่สามตัวคือ

• SUM()
• IF()
• ARRAYFORMULA()

อีกหนึ่งฟีเจอร์ของ Google Sheets ที่เราใช้ใน template คือ Checkbox ไว้เพิ่ม vat และ service charge ร้านไหนมีคิดเงินส่วนนี้เพิ่ม แค่ติ๊กที่กล่องได้เลย

ร้านอาหารส่วนใหญ่ในบ้านเราจะใช้ vat 7% และ service charge 10%

📂 สำหรับเพื่อนๆที่อยากทำตามบทความนี้ สามารถดาวน์โหลด spreadsheets นี้ เปิดไฟล์ขึ้นมา คลิกที่เมนู File > Make a Copy (ทำสำเนา)

Split Factors

ปัจจัยที่มีผลกับวิธีคำนวณค่าอาหารและเครื่องดื่มแบบหารกันหลายคน

• จำนวนคน
• เมนูที่สั่ง แบบอาหารจานเดี่ยว หรือสั่งตรงกลางแชร์ทั้งโต๊ะ
• มี vat 7% หรือเปล่า
• มี service charge หรือเปล่า
• มีเครื่องดื่ม alcohol อันนี้ยากสุด บางคนดื่มเยอะ จะหารเท่าไม่ได้ 555+

สูตรคำนวณค่าอาหารทั้งหมดแบบมี vat และ service charge เขียนได้แบบนี้

total_cost = food_cost 
  + beverage_cost
  + vat
  + service_charge

แอดขอแวะมาอธิบายภาษีมูลค่าเพิ่มหรือ vat นิดนึง

Vat In or Out

ภาษีมูลค่าเพิ่มจะมีสองแบบคือ vat in หรือ vat out อธิบายในมุม “ผู้บริโภค”

บางร้านอาจจะคิด vat in รวมไว้ในค่าอาหารเลย แต่ร้านส่วนใหญ่จะคิด vat out บวกเพิ่มไปในค่าอาหารตอนจบ ตัวอย่างเช่น ถ้าข้าวกะเพราไก่จานละ 100 บาท

วิธีคำนวณ vat in คือค่าใช้จ่าย 100 บาท คิดเป็นค่าอาหารจริงๆ 93.46 บาท และ vat 6.54 บาท ส่วน vat out จะคำนวณง่ายกว่าคือ 100 * 1.07 เท่ากับ 107 บาท

มาลองดูสูตรการคำนวณค่าข้าวกะเพราไก่ 100 บาท แบบรวม vat in 7%

เริ่มจากการเขียนสมการ total price คิดจาก food + (vat * food) แก้สมการเสร็จจะได้ค่าอาหารก่อนคิด vat เท่ากับ 100 / 1.07 = 93.46 บาท

total_price = food + (vat * food)
total_price = food + 0.07*food
total_price = 1.07*food
food = total_price / 1.07

ทำไมมันง่ายอย่างนี้ ยั๊งงง 555+ เริ่มสนุกแล้ว มาลุยกันต่อคร้าบทุกคน

Common Scenarios

มาเริ่มกันที่ scenarios หารค่าข้าวแบบง่ายๆ

1. จ่ายเฉพาะที่ตัวเองทาน เหมาะกับข้าวตามสั่ง
2. จ่ายแบบหารเท่าจบๆ
3. จ่ายแบบหารเท่าจบๆ บวกเพิ่ม vat และ service charge

Scenario แรกง่ายสุด ไม่ต้องใช้ spreadsheets ดูบิลแล้วจ่ายเฉพาะข้าวตามสั่งหรือเมนูของตัวเองได้เลย ในหัวข้อนี้เราจะโฟกัสที่มีการหารค่าข้าว scenarios 2 และ 3

คลิกที่ tab Simple Split แล้ว set up ตามตัวอย่างด้านล่าง ข้อมูลเราจะมี 5 คอลัมน์คือ id, menu, unit, price และ cost

เขียนสูตรคำนวณค่าอาหารแต่ละเมนูที่ cell E2 แบบ Array Formula

// calculate cost for each menu in E2
=ArrayFormula(C2:C11*D2:D11)

✅ ใน Google Sheets ต้องกด shortcut CTRL+SHIFT+ENTER พร้อมกัน เพื่อ insert Array Formula เขียนสูตรทีเดียวรันได้ทั้งคอลัมน์

ขั้นตอนถัดไป เราจะ set up คอลัมน์ G:H เพื่อคำนวณค่าใช้จ่ายทั้งหมดที่ cell H2 เพิ่ม checkbox vat, service และหารเงินตามจำนวนคนที่ cell H8:H9

// food and drink cost in H2
=SUM(E:E)

วิธีการเพิ่ม checkbox ให้ไปที่เมนู Insert > Checkbox

สูตรค่าอาหาร final cost เขียนง่ายมาก แต่ยาวนิดนึง 555+

// food cost + vat + servicecharge in H5
=H2 + IF(H3,0.07*H2,0) + IF(H4,0.1*H2,0)

แอดใช้ฟังก์ชัน IF() เพื่อเช็คตรง checkbox ถ้าร้านอาหารมีคิด vat หรือ service charge สูตรจะบวกเงินเพิ่มเข้าไปที่ค่าอาหาร

// average spending per head in H8
=H5 / H6

Scenario นี้ค่าอาหารรวม vat 7% และ service charge 10% เป็น 2316.6 บาท หารห้าคน คิดเป็น 463.3 บาทต่อคน (per head)

✅ ถ้าต้องการผูกสูตรให้ซับซ้อนขึ้น และ user สามารถเปลี่ยน % ของ vat ได้ด้วย ลองใช้ฟีเจอร์ drop down เพิ่มได้นะครับ แล้วสร้าง vat options ใหม่ขึ้นมา

Advanced Scenarios

ตัวอย่างเมื่อกี้ หารเท่าง่ายๆ สูตรจะไม่ซับซ้อนเท่าไหร่ มาลองดู more complex scenarios 4-6 สั่งอาหารตรงกลางมาแชร์ หารค่าข้าวแบบ Go Dutch บ้าง

4. สั่งแบบเมนูกลาง แล้วหารกัน
5. สั่งแบบเมนูกลาง มี service charge/ vat แล้วหารกัน
6. เพื่อนกินไปแล้วสองชั่วโมง แล้วเราเพิ่งมาถึงคนสุดท้าย กินแป๊บเดียวเอง

คลิกที่ tab Advanced Split อย่าเพิ่งตกใจ ใจเย็นๆ 555+

ในหัวข้อนี้แอดสอนทำ scenario [4] สั่งเมนูกลาง หารค่าใช้จ่ายแบบแฟร์ๆ กินเท่าไหร่ จ่ายเท่านั้น แบบไม่มี vat และ service charge

ถ้าใครอยากเพิ่ม vat และ service charge ลองปรับสูตรเล่นได้น๊า 💯

The Go Dutch Model

สิ่งแรกที่ต้องเพิ่มใน Advanced Split คือชื่อเพื่อนทุกคนที่กินข้าวมื้อนี้กับเรา

แอดเพิ่มคอลัมน์ G:K ใส่ชื่อเพื่อนที่แถวแรก และเพิ่ม Checkbox ด้านล่าง

• Checked = เพื่อนได้แชร์ (หรือทาน) เมนูนั้น
• Unchecked = เพื่อนไม่ได้แชร์เมนูนั้น

เสร็จแล้ว เพิ่มคอลัมน์ L เพื่อนับจำนวนเพื่อนที่แชร์เมนูนั้น เช่น ไก่ย่าง 150 บาท มีคนแชร์สามคนคือ {เฟิร์น, บิ๊ก, นัท} แต่ละคนจะหารกัน 150/3 = 50 บาทต่อคน

งานละเอียดมาก ต้องจริงจังขนาดนี้เลยไหม 🤣

ถ้าเราอยากจะ sum ข้อมูลที่เป็น checkbox {TRUE, FALSE} ให้เลือก range ที่ต้องการ เช่น G2:K2 แล้วเขียนสูตรคูณ range นี้ด้วยเลขหนึ่ง กดรันผลแบบ array

Google Sheets จะเปลี่ยน TRUE เป็น 1 และ FALSE เป็น 0 ก่อนหาผลรวม ✌️

// count how many friends share the same menu in L2
=ArrayFormula(SUM(G2:K2*1))

วิธีการคิดค่าใช้จ่ายของเพื่อนแต่ละคน จะใช้ logic นี้จัดการข้อมูล 3 arrays คือ ราคาของแต่ละเมนู จำนวนคนที่หารเมนูนั้น และใครทานเมนูอะไรบ้าง

SUM( cost / number of people * eat )

ในตัวอย่างนี้ แทนค่าในสูตรจะได้ =SUM(E/L * G) ง่ายเหลือเชื่อ 555+

เขียนสูตรคำนวณค่าใช้จ่ายรวมของเพื่อนคนแรก “เกิ้ล” ใน cell G13

// calculate spending for each friend in G13
=SUM(ArrayFormula($E$2:$E$11/$L$2:$L$11*G2:G11))

เสร็จแล้ว copy สูตรไปที่ cell K13 จะได้จำนวนเงินที่แต่ละคนต้องจ่าย ถ้าเรารวมค่าใช้จ่ายของเพื่อนทั้งห้าคน จะได้เท่ากับค่าอาหารรวม 1980 บาทพอดี

✅ การหารบิลค่าอาหารจริงๆจะเรียกว่า Weighted Sum ก็ได้ เพราะแต่ละคนจ่ายตามจริงเฉพาะที่ตัวเองทาน Go Dutch ง่ายจนงง

Good Friends

ส่วน scenario สุดท้าย [6] คือเพื่อนกินกันมาสักพักแล้ว แต่เราเพิ่งตามมา จริงๆอันนี้ไม่ต้องใช้สูตรคำนวณ เพื่อนที่ดีต้องเลี้ยงเราเลย ไม่ต้องจ่าย ยั๊งงง 555+

หรือสั่งเมนูจานเดี่ยว เช่น กะเพราไก่ไข่ดาว แล้วจ่ายเฉพาะที่เราทานก็ได้ แต่อย่าลืมหาร vat และ service charge (if any) ด้วยนะครับ

บางคนจ่ายแต่ค่าข้าว ลืมรวม vat + service เพื่อนมองหน้าแล้ว 🤣

Tip สุดท้ายคือควรหารค่าข้าวให้จบในคืนนั้นเลย ช้าสุดคือเช้าอีกวัน เดี๋ยวมีคนลืมจ่าย 555+ ยิ่งปล่อยไว้นาน ความต้องการจ่ายมันจะค่อยๆลดลง แฮร่

Split The Bottle

แล้วถ้าเกิดเราจะหารค่าเหล้าจริงๆ ขวด 700ml (คิด 1 ml = 1 บาท เลยง่ายๆ) สมมติมีเพื่อนแชร์กันสามคน เฟิร์น โก้ เกิ้ล ขวดหนึ่งเทได้ 20 แก้ว

Let’s Go Dutch เหมือนเดิม ดื่มเท่าไหร่ จ่ายเท่านั้น ยั๊งงง งานละเอียด 555+

// whisky 700ml bottle equals 20 glasses
10/20*fern + 6/20*ko + 4/20*gle

// calculate the spending for Fern
fern_cost = 10/20 * 700

ตัวอย่างค่าแอลของเฟิร์น ดื่มไป 10 แก้ว (10/20 = 0.5) คิดเป็น 0.5 * 700 เท่ากับ 350 บาท ยังไม่รวมน้ำแข็งและ mixer

อีกวิธีคิดง่ายๆ ถ้าขวดหนึ่ง 700ml เทได้ 20 แก้ว แปลว่าแก้วละ 35ml หรือแก้วละ 35 บาท ดื่มไปกี่แก้วก็คูณตรงๆได้เลย เย้

จริงๆแอดไม่เคยเข้าผับบาร์เลย ปกติฟังเพื่อนเล่า เพื่อนชื่อยศ แซวๆ 555+

Final Tips

โพสต์นี้ได้ความรู้แบบเน้นๆ แก้ปัญหาระดับชาติ หารค่าข้าวจะไม่ใช่ปัญหาอีกต่อไป แถมหารได้ละเอียดกว่าเจ้าขุนทอง ขิงก่อน ยั๊งงง 555+

สรุป การสร้าง Google Sheets เพื่อคำนวณค่าอาหารและเครื่องดื่มแบบ Go Dutch

• หารค่าข้าวแบบง่ายสุดคือ จ่ายของตัวเอง หรือหารเท่า สบายๆ
• หารค่าข้าวแบบแชร์กัน จ่ายตามจริง ต้องมี spreadsheets ช่วย
• อย่าลืมคำนวณค่า vat และ service charge ด้วย
• Functions ที่แอดสอนวันนี้ใช้ได้ทั้ง Google Sheets และ MS Excel
• แต่ถ้าใครมาสมัครงานทีมแอด สโลแกนทีมเราคือ “ไปกินข้าวกับพี่ ไม่ต้องพกกระเป๋าตัง” อิ่มแบบจุกๆ 555+

📂 ดาวน์โหลด free template ในบทความนี้ไป modify เล่นต่อได้

เขียน tutorial แนวนี้ก็สนุกดี spreadsheets ประยุกต์ใช้ได้หลายงานเลย อ่านแล้วติดตรงไหน พิมพ์ comment พูดคุยกับแอดได้ในโพสต์นี้นะครับ

PS. ถ้าใครอยากคำนวณค่าใช้จ่ายแบบขั้นสูง มี automation นิดหน่อย ใช้สูตรพิเศษอย่าง QUERY() ลองดูบทความของยศได้ที่ Malonglearn